Bayramın son gününde Ortaköy Mesire Alanı’na çıkalım diyerek yola düştük. Yol boyunca o kadar çok Katır Tırnağı çiçeğine rastladım ki fotoğraflamadan geçemedim. Aynı bitkinin Afyon - Ankara yolu üzerine karayolları tarafından yol kenarlarına peyzaj amaçlı dikildiğini görmüştüm. Su istemeyen bir peyzaj ve süs bitkisi olabilir. Ben Turgutlu Yayla Mahallesindeki bahçeme dikmiştim. Şimdi adeta bür ağaç oldu. Su ve bakım istemiyor. Belediyeler de bu bitkiyi “Kurakçıl Peyzaj” için değerlendirebilir.
Bitki hakkında bir araştırma yaptım. Antik çağlardan bu yana insanların dikkatini çekmiş ve çok değişik amaçlarla kullanılmış olduğunu gördüm.
Genellikle 1 ila 3 metre büyüyebilen bir bitkidir. Çok sayıda gövde görülür. Yapraklar dökülücü, 1 ila 3 cm uzunluğunda, 2 ila 4 mm genişliğindedir. Bunlar grimsi yeşil sürgünler üzerindedir. Çiçek durumu 5 ila 20 arası sayıda çiçek bulundurur. Sarı renkli çiçekler hoş kokuludur ve 2 cm çapındadır. Meyve düzleştirilmiş, başlangıçta beyaz renkli, ipeksi tüylü, tüysüzce ve kendi kendine açılmaktadır. Yazın sonuna doğru meyveler siyah rengine döner. Bunlar patlayarak tohumlara etrafa saçarlar. Spartium junceum dilimizde katırtırnağı, borcak, borçoh, boruk ve kuş çubuğu adları ile bilinmektedir.
Bitki doğal olarak Güney Avrupa ile Levant’a özgüdür. Ancak günümüzde dünyanın büyük bölümüne dağılmıştır. Yamaçlar, orman açıklıkları ve çalılıklarda görülmektedir. Umumiyetle nisan ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi deniz seviyesinden 600 metreye kadar olan rakımlarda gözlemlemek mümkündür.
Sürgünler taze ya da kurutularak kalp uyarıcı, müshil, idrar söktürücü, kusturucu olarak kullanılmıştır. Oldukça güçlü idrar söktürücü etkileri vardır. Yüksek dozda alınmasının mide sorunlarına yol açabileceği rapor edilmiştir. Tohumları zehirlidir. Saplarından elde edilen life kenevir ikamesi olarak başvurulmuştur. Bu liften kağıt elde edilmekte ve ayrıca yastıkların içine konulmaktadır. Çiçeklerinden sarı boya elde edilmiştir. Çiçeklerinden elde edilen yağ parfüm yapımında kullanılmıştır.
Halk arasında "kuş çubuğu" veya "sarı salkım" olarak da bilinir. Geçmişte keskin kokusu sebebiyle süs bitkisi ve parfümeri kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Süpürge olarak da kullanılmaktadır.
Mitolojide katır tırnağı bitkisi, adını antik doğa ve orman tanrısı Silen (Silenos/Silenus) mitolojisinden alır. Özellikle Manisa Spil Dağı gibi efsanelere konu olan bölgelerde, sarı renkli, güzel kokulu çiçekleriyle hem şifa kaynağı hem de dayanıklılık sembolü olarak doğa anlatılarında yer bulmuştur. Bitkinin bilimsel adı olan Spartium kökeni, Yunan mitolojisindeki Silen karakterine ve orman ruhlarına dayanır. Zorlu ve kurak doğa koşullarına karşı gösterdiği dirençle bilinir. Bu yönüyle mitolojide dayanıklılığı, bereketi ve vahşi doğayı temsil eder.
Doğada iki tür bitki vardır: Bir kısmı faydaları bilinenler, bir diğeri ise henüz faydası keşfedilemeyen bitkiler. Yararsız bitki yoktur, henüz keşfedilememiş bitkiler vardır.
Her yıl 5 Haziran Dünya Çevre Günü olarak kutlanmaktadır. Çevreyi koruma ve farkındalık için önemli faaliyetler bunlar. Şimdiden 5 Haziran Çevre Günü kutlu olsun. Manisa BŞB tarafından Tarzan ve Çevre Günleri kapsamında 4 Haziran Perşembe günü saat 14.30 da Saruhan Otelde platformumuz adına üyemiz Sayın Aysan Soylu bir sunum gerçekleştirecek. Gediz Havzası Çevre Mücadeleleri Paneli’ne tüm halkımız davetlidir.
Sağlık ve huzur dolu günler diliyorum.
Dr. Muzaffer Yurttaş
Manisa Su Platformu Sözcüsü
