Basın özgürlüğü, demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından biridir. Elbette bu özgürlüğün geniş bir alanı vardır. Ancak her özgürlük gibi basın özgürlüğünün de belirli sınırları ve beraberinde getirdiği sorumlulukları bulunmaktadır. Önemli olan, bu sınırların nerede başlayıp nerede bittiğinin doğru belirlenmesidir.
Basın, her şeyden önce doğru ve tarafsız haberciliği esas almalıdır. Eğer basının bir kamu hizmeti gördüğünü söylüyorsak, doğruya doğru, eğriye de eğri diyebilmeliyiz. Elbette her gazetecinin bir dünya görüşü, siyasi düşüncesi ve olaylara farklı bir bakış açısı olabilir. Ancak taraf olunsa bile bunun haberciliğe mümkün olduğunca yansıtılmaması gerekir. Çünkü basının asıl görevi, kamuoyunu doğru bilgilendirmektir.
Diğer taraftan, her devletin kendine özgü sırları, iç ve dış politikaya ilişkin gizli faaliyetleri ve önemli istihbarat çalışmaları olabilir. Hatta devletin güvenliği açısından bunların bir kısmının gizli kalması da zorunludur. Ülkenin geleceğini ve güvenliğini doğrudan ilgilendiren stratejik bilgilerin sorumsuzca kamuoyuna açıklanması ciddi sonuçlar doğurabilir. Ancak burada da önemli bir ayrım yapmak gerekir. Devletin güvenliğini korumak başka, kamuoyunun gerçekleri öğrenme hakkını bütünüyle ortadan kaldırmak başkadır. Bu nedenle hangi bilginin gerçekten devlet sırrı olduğu, hangisinin kamu yararı taşıdığı hukuk çerçevesinde ve büyük bir titizlikle değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte, düşünce ve ifade özgürlüğü demokrasinin temelidir. İnsanların düşünceleri bizim düşüncelerimize aykırı olabilir. Bir gazeteci, bir yazar ya da bir köşe yazarı bizim benimsemediğimiz görüşleri savunabilir. Ancak bu, onun düşüncelerini özgürce ifade etmesine engel olmamalıdır. Çünkü demokrasi yalnızca bizimle aynı fikirde olanların değil, farklı düşünenlerin de konuşabildiği bir yönetim biçimidir. Düşünceleri yasaklamak, farklı sesleri susturmak demokratik anlayışla bağdaşmaz.
Son günlerde demeyeceğim, son yıllarda basın kuruluşlarına yönelik kapatma kararları ve çeşitli yaptırımlar sık sık gündeme gelmektedir. Eğer 172 yayın kuruluşunun kapatılması veya cezalandırılması söz konusuysa burada durup bir soru sormamız gerekir: Bu kuruluşlar neden kapatıldı? Hangi gerekçelerle cezalandırıldı?
Elbette hiçbir kurum hukukun üzerinde değildir. Ancak basına yönelik yaptırımlar söz konusu olduğunda çok daha hassas davranılması gerektiğine inanıyorum. Çünkü bir yayın kuruluşunun kapatılması yalnızca o kurumun faaliyetlerinin durdurulması anlamına gelmez. Aynı zamanda toplumun farklı görüşlere ulaşma imkânının da daralması anlamına gelebilir.
Bir basın kuruluşunun yalnızca karşı görüşü savunduğu için susturulması, sanılanın aksine, o görüşü ortadan kaldırmaz. Hatta tam tersine sonuçlar doğurabilir. İnsanlar yasaklara ve baskılara karşı tepki gösterirler. Bugün susturulan bir düşünce, yarın çok daha güçlü bir biçimde karşımıza çıkabilir. Bu nedenle baskı yoluyla sağlanmaya çalışılan sessizlik, zaman içerisinde toplumsal güvenin ve desteğin aşınmasına neden olabilir.
Üstelik basınımızın karşı karşıya kaldığı sorunlar yalnızca yasaklar ve yaptırımlardan ibaret değildir. Basın kuruluşları, özellikle de yerel basınımız, çok ciddi ekonomik güçlüklerle mücadele etmektedir.
Bilhassa yerel basınımızın âdeta üvey evlat muamelesi gördüğünü düşünüyorum. Artan kâğıt, baskı, dağıtım ve personel giderleri, reklam gelirlerinin yetersizliği ve haber alma imkânlarının giderek zorlaşması, yerel gazeteleri her geçen gün daha da güçsüz bırakmaktadır.
Oysa yerel basın, bulunduğu şehrin, ilçenin ve hatta mahallenin sesidir. Vatandaşın sorunlarını gündeme taşıyan, yerel yöneticileri denetleyen, yaşadığı çevrede olup bitenleri halka aktaran çok önemli bir kurumdur. Yerel basının zayıflaması, yalnızca birkaç gazetenin kapanması değil, toplumun kendi sesini kaybetmesi anlamına da gelir.
Türkiye’de hipermarketlerin ve büyük süpermarket zincirlerinin yaygınlaşmasıyla küçük esnafımızın nasıl zor durumda kaldığını hepimiz biliyoruz. Mahalle bakkallarının, küçük işletmelerin ve yıllardır ayakta kalmaya çalışan esnafımızın büyük sermaye karşısında nasıl mücadele ettiğine yıllardır tanık oluyoruz.
İşte bugün yerel basınımız da benzer bir tehlikeyle karşı karşıyadır.
Büyük medya kuruluşlarının ekonomik gücü karşısında küçük ve yerel yayın organlarının ayakta kalması giderek zorlaşmaktadır. Eğer gerekli önlemler alınmazsa, bir gün dönüp baktığımızda yalnızca birkaç büyük medya kuruluşunun ayakta kaldığını, yerel basının ise büyük ölçüde yok olduğunu görebiliriz.
Böyle bir tablo, çok sesliliğin yerini dar bir çevrenin sesine bırakması demektir. Oysa demokrasinin gücü, yalnızca çoğunluğun konuşabilmesinde değil, farklı seslerin de duyulabilmesindedir.
Unutmamalıyız ki basın özgürlüğü yalnızca gazetecilerin değil, toplumun tamamının hakkıdır. Çünkü özgür basının olmadığı yerde vatandaşın doğru bilgiye ulaşması, farklı görüşleri değerlendirmesi ve kendi kararlarını özgürce verebilmesi de zorlaşır.
Basını korumak, demokrasiyi korumaktır. Yerel basını yaşatmak ise toplumun sesini yaşatmaktır.